خرید ماشین با بودجه؛ با هر رقم چه مدل، چه سالی و چه کارکردی می‌آید؟

اگر بودجه‌ات مشخص است و می‌خواهی بدانی همان رقم امروز در بازار ماشین کارکرده چه چیزی می‌آورد، جواب کوتاه این است: میانه قیمت آگهی‌های فعال دقیقاً ۱ میلیارد تومان است؛ زیر ۸۰۰ میلیون تومان چیزی که می‌خری عملاً یک خودروی مدل ۱۳۹۰ با کارکرد میانه ۲۵۰ هزار کیلومتر است؛ گیربکس اتوماتیک تا ۱٫۲ میلیارد تومان تقریباً وجود ندارد و از ۲ میلیارد به بالا اکثریت بازار می‌شود؛ و هرچه بودجه بالاتر می‌رود، انتخاب جغرافیایی باریک‌تر می‌شود نه گسترده‌تر.

این نوشته راهنمای مرحله‌به‌مرحله خرید نیست و توصیه خرید هم نمی‌کند. کاری که می‌کند یک نگاشت ساده است: هر رده بودجه را می‌گذارد کنار آگهی‌هایی که همین حالا فعال‌اند و می‌گوید در آن رده چه مدل‌هایی، با چه سال ساخت و چه کارکردی واقعاً معامله می‌شوند. همه اعداد از داده اول‌شخص بِوقتش (به وقتش) است: ۱۴۱٬۶۹۳ آگهی فعال سواری و وانت با قیمت مشخص، وضعیت ۱۹ مرداد ۱۴۰۵. آگهی‌های زیر ۱۵۰ میلیون تومان (که عمدتاً حواله، لوازم و قیمت‌های نمادین‌اند) و بالای ۶ میلیارد تومان — روی هم ۴٫۸ درصد بازار با پراکندگی بسیار زیاد — از محاسبه کنار گذاشته شده‌اند، و هیچ ردیفی با کمتر از ۳۰ آگهی در جدول‌ها نیامده است.

با هر بودجه واقعاً چه ماشینی در بازار هست؟

نمای کلی این است: ۳۷٫۳ درصد آگهی‌های فعال زیر ۸۰۰ میلیون تومان، ۵۸ درصد زیر ۱٫۲ میلیارد و ۸۱٫۶ درصد زیر ۲ میلیارد تومان قیمت خورده‌اند. یعنی بیش از چهار پنجم بازار در محدوده‌ای است که معمولاً «خرید اول» یا «تعویض ماشین» در آن اتفاق می‌افتد. جدول زیر همان بازار را رده‌به‌رده باز می‌کند.

ستونی که بیشترین اطلاعات را دارد، کارکرد است. از رده زیر ۵۰۰ میلیون تا رده ۱٫۲ تا ۲ میلیارد، کارکرد میانه از ۳۰۰ هزار به ۸۵ هزار کیلومتر می‌رسد؛ یعنی چیزی که بودجه بیشتر می‌خرد، پیش از هر چیز عمر باقی‌مانده خودرو است، نه کلاس یا اندازه آن. سال ساخت هم همین را می‌گوید: میانه از ۱۳۸۶ به ۱۴۰۱ می‌رود، یعنی حدود پانزده سال جوان‌تر شدن در فاصله چهار رده بودجه.

نکته دوم، ستون گیربکس است. سهم اتوماتیک تا ۸۰۰ میلیون تومان یک درصد است، در رده ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد به ۳ درصد و در رده ۱٫۲ تا ۲ میلیارد به ۱۵ درصد می‌رسد، اما در رده ۲ تا ۳٫۵ میلیارد ناگهان به ۷۵ درصد جهش می‌کند. عملاً یک آستانه روشن وجود دارد: اگر گیربکس اتوماتیک برایتان شرط است، بازار واقعی شما از حدود ۲ میلیارد تومان شروع می‌شود.

زیر ۸۰۰ میلیون تومان چه ماشینی می‌آید؟

در دو رده اول بازار — روی هم ۵۲٬۸۸۸ آگهی، یعنی ۳۷ درصد کل — انتخاب عملاً بین چند مدل محدود داخلی است و متغیری که تغییر می‌کند سال ساخت است، نه مدل. جدول زیر پرعرضه‌ترین مدل‌های هر دو رده را نشان می‌دهد.

مقایسه دو رده یک چیز را روشن می‌کند: با رفتن از رده زیر ۵۰۰ میلیون به رده ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلیون، مدل‌ها تقریباً همان مدل‌ها می‌مانند و چیزی که عوض می‌شود سال ساخت است. پژو ۴۰۵ در رده اول میانه سال ساخت ۱۳۸۳ دارد و در رده دوم ۱۳۸۹؛ پراید ۱۳۱ از ۱۳۸۸ به ۱۳۹۵ می‌رود و کارکرد میانه‌اش از ۳۰۰ هزار به ۲۰۰ هزار کیلومتر می‌رسد. یعنی در این محدوده، بودجه اضافه تقریباً به‌طور خالص صرف خرید سال ساخت می‌شود.

در همین دو رده تنها ۹ تا ۱۱ درصد آگهی‌ها کارکرد زیر ۵۰ هزار کیلومتر اعلام کرده‌اند و بیشترشان خودروهای بسیار قدیمی با کارکرد پایین ثبت‌شده‌اند — دقیقاً همان دسته‌ای که کارکرد اعلامی‌شان بیش از هر رده دیگری نیازمند راستی‌آزمایی است. چک‌لیست بازدید و کارشناسی برای این محدوده از بازار بیشترین اهمیت را دارد.

با ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد چه چیزی عوض می‌شود؟

این رده با ۲۹٬۳۳۹ آگهی، نقطه‌ای است که انتخاب برای اولین بار دوشاخه می‌شود: یا یک مدل شناخته‌شده قدیمی‌تر با کارکرد بالا، یا یک مدل جدیدتر و کوچک‌تر با کارکرد پایین. هر دو در همان قیمت‌اند.

تقابل را می‌شود در یک خط دید: پژو ۲۰۶ در این رده میانه سال ساخت ۱۳۹۵ و کارکرد ۱۸۰ هزار کیلومتر دارد، در حالی که کوییک دنده‌ای در همان رده میانه سال ساخت ۱۴۰۱ و کارکرد ۶۰ هزار کیلومتر دارد و پراید ۱۵۱ حتی مدل ۱۴۰۳ با ۴۵ هزار کیلومتر است. اختلاف قیمت میانه این سه حدود ۱۰ درصد است، اما اختلاف سال ساختشان تا هشت سال می‌رسد.

همین رده است که سهم آگهی‌های کم‌کارکرد در آن جهش می‌کند: ۲۱ درصد آگهی‌های این محدوده کارکرد زیر ۵۰ هزار کیلومتر دارند، در برابر ۹ درصد در رده پایین‌تر. دلیلش ورود نسل جدید خودروهای اقتصادی سایپا — کوییک، ساینا و پراید ۱۵۱ — به این محدوده قیمتی است.

در ۱٫۲ تا ۲ میلیارد، همان بودجه چه دامنه‌ای از انتخاب دارد؟

پرحجم‌ترین رده بازار با ۳۳٬۳۳۱ آگهی و ۲۳٫۵ درصد سهم، همان جایی است که یک بودجه واحد بیشترین تنوع را می‌خرد. اگر مدل‌های پرعرضه این رده را بر اساس سال ساخت میانه مرتب کنیم، فاصله دو سر طیف یازده سال است.

یعنی با یک بودجه ثابت در محدوده ۱٫۲ تا ۲ میلیارد تومان، می‌شود یک ام وی ام X33 مدل ۱۳۹۳ با ۱۹۵ هزار کیلومتر خرید یا یک سمند سورن مدل ۱۴۰۴ با ۳۰ هزار کیلومتر. این انتخاب، انتخاب بین «بزرگ‌تر و مجهزتر ولی فرسوده‌تر» و «ساده‌تر ولی نو» است و هیچ‌کدام از دیگری گران‌تر نیست. داده فقط می‌گوید این دوراهی واقعی است؛ سمت درست آن به این بستگی دارد که هزینه تعمیرات پیش‌بینی‌نشده برای شما چقدر قابل تحمل است.

در این رده ۳۱ درصد آگهی‌ها کارکرد زیر ۵۰ هزار کیلومتر دارند و سهم آگهی‌های ثبت‌شده توسط نمایشگاه به ۱۱ درصد می‌رسد — در برابر ۴ درصد در ارزان‌ترین رده. یعنی هرچه بالاتر می‌رویم، سهم فروشنده حرفه‌ای بیشتر می‌شود.

از ۲ میلیارد به بالا چه چیزی وارد بازار می‌شود؟

در دو رده بالای بازار (روی هم ۲۶٬۱۲۸ آگهی، ۱۸٫۵ درصد) ترکیب عرضه کاملاً عوض می‌شود: خودروهای مونتاژی و وارداتی جای مدل‌های داخلی را می‌گیرند، گیربکس اتوماتیک از استثنا به قاعده تبدیل می‌شود و سهم نمایشگاه‌ها به ۱۹ و سپس ۲۶ درصد می‌رسد.

یک الگوی مهم در این جدول هست: در همین رده‌ها دو استراتژی متفاوت کنار هم معامله می‌شوند. فونیکس تیگو ۷ پرو مدل ۱۴۰۲ با ۴۰ هزار کیلومتر و هیوندای سانتافه مدل ۱۳۹۳ با ۱۸۰ هزار کیلومتر هر دو حدود ۴٫۵ تا ۴٫۹ میلیارد تومان‌اند؛ یعنی همان بودجه یا یک خودروی مونتاژی تقریباً نو می‌خرد یا یک خودروی وارداتی رده‌بالای دوازده‌ساله. برای دیدن بازه قیمت مدل‌به‌مدل خودروهای چینی، گزارش قیمت واقعی خودروهای چینی همین دسته را جداگانه باز کرده است.

بودجه‌ات در کدام شهرها بیشترین انتخاب را دارد؟

خلاف انتظار، بودجه بالاتر بازار جغرافیایی را باریک‌تر می‌کند. سهم تهران از آگهی‌ها با بالا رفتن رده به‌طور پیوسته زیاد می‌شود: ۸٫۱ درصد در رده زیر ۵۰۰ میلیون، ۱۷٫۹ درصد در رده ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد، و ۴۳٫۴ درصد در رده ۳٫۵ تا ۶ میلیارد. یعنی نزدیک نیمی از بازار گران‌قیمت کشور در یک شهر متمرکز است.

پوشش استانی هم همین را نشان می‌دهد. در هر چهار رده تا سقف ۲ میلیارد تومان، هر ۳۱ استان کشور بیش از ۱۰۰ آگهی فعال دارند؛ در رده ۲ تا ۳٫۵ میلیارد این عدد به ۲۳ استان و در رده ۳٫۵ تا ۶ میلیارد به ۱۳ استان می‌رسد. نتیجه عملی روشن است: زیر ۲ میلیارد تومان می‌توانید جست‌وجو را به شهر خودتان محدود کنید و باز هم عرضه کافی داشته باشید؛ بالای ۳٫۵ میلیارد تومان، محدود کردن جست‌وجو به یک شهر غیرتهرانی یعنی حذف بخش بزرگی از گزینه‌ها.

تفاوت کیفی هم وجود دارد اما کوچک است: در رده ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد، میانه سال ساخت در تهران ۱۳۹۸ و در بقیه کشور ۱۳۹۶ است و کارکرد میانه ۱۲۰ هزار در برابر ۱۵۰ هزار کیلومتر. برای مرور آگهی‌های به‌روز پایتخت می‌توانید سراغ فید خرید ماشین در تهران بروید، و اگر بین تهران و کرج مردد هستید راهنمای بازار ماشین کرج اختلاف واقعی این دو بازار را جداگانه بررسی کرده است.

این جدول‌ها را چطور به یک جست‌وجوی واقعی تبدیل کنیم؟

عددها فقط تا جایی مفیدند که به یک معیار جست‌وجوی مشخص تبدیل شوند. سه کار عملی از دل همین داده در می‌آید:

• به‌جای مدل، سه‌تایی مدل و سال ساخت و کارکرد را هدف بگیرید. جدول‌های بالا نشان می‌دهد نام مدل به‌تنهایی قیمت را تعیین نمی‌کند؛ پژو ۴۰۵ در سه رده متفاوت بودجه حضور دارد و تنها چیزی که بین آن‌ها فرق می‌کند سال ساخت و کارکرد است.
• یک متغیر را آزاد بگذارید. در هر رده بودجه، «نو بودن» و «بزرگ بودن» با هم قابل تثبیت نیستند. پیش از جست‌وجو تصمیم بگیرید کدام‌یک برایتان ثابت است.
• به‌جای مرور روزانه، هشدار بگذارید. در رده‌های کم‌عرضه، آگهی مطابق سریع می‌آید و می‌رود؛ با ساخت یک ردیاب رایگان می‌توانید بودجه، مدل، سال ساخت و شهر را ثبت کنید تا لحظه انتشار آگهی مطابق خبردار شوید.

سوالات متداول

با ۵۰۰ میلیون تومان چه ماشینی می‌شود خرید؟
در رده زیر ۵۰۰ میلیون تومان ۲۵٬۸۳۴ آگهی فعال وجود دارد که میانه سال ساختشان ۱۳۸۶ و میانه کارکردشان ۳۰۰ هزار کیلومتر است. پرعرضه‌ترین گزینه‌ها پراید صندوق‌دار (میانه ۳۵۰ میلیون تومان)، پراید ۱۳۱ (۳۹۵ میلیون)، پژو ۴۰۵ (۴۲۰ میلیون) و پیکان وانت (۴۰۰ میلیون) هستند.

با یک میلیارد تومان چه ماشینی می‌شود خرید؟
یک میلیارد تومان دقیقاً میانه قیمت بازار است. در رده ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد تومان ۲۹٬۳۳۹ آگهی فعال هست و انتخاب بین دو دسته است: مدل‌های قدیمی‌تر با کارکرد بالا مثل پژو ۲۰۶ مدل ۱۳۹۵ با ۱۸۰ هزار کیلومتر، یا مدل‌های جدیدتر و کوچک‌تر مثل کوییک دنده‌ای مدل ۱۴۰۱ با ۶۰ هزار کیلومتر و پراید ۱۵۱ مدل ۱۴۰۳ با ۴۵ هزار کیلومتر.

از چه بودجه‌ای به بعد ماشین اتوماتیک پیدا می‌شود؟
سهم گیربکس اتوماتیک تا ۸۰۰ میلیون تومان یک درصد و در رده ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۲ میلیارد تومان ۳ درصد است. در رده ۱٫۲ تا ۲ میلیارد به ۱۵ درصد و در رده ۲ تا ۳٫۵ میلیارد به ۷۵ درصد می‌رسد. عملاً بازار واقعی خودروی اتوماتیک از حدود ۲ میلیارد تومان شروع می‌شود.

آیا بودجه بیشتر یعنی انتخاب بیشتر؟
از نظر تنوع مدل بله، اما از نظر جغرافیا نه. تا سقف ۲ میلیارد تومان هر ۳۱ استان کشور بیش از ۱۰۰ آگهی فعال دارند، اما در رده ۲ تا ۳٫۵ میلیارد این عدد به ۲۳ استان و در رده ۳٫۵ تا ۶ میلیارد به ۱۳ استان می‌رسد. سهم تهران هم از ۸٫۱ درصد در ارزان‌ترین رده به ۴۳٫۴ درصد در گران‌ترین رده می‌رسد.