مقایسه پوشش و کیفیت آنتن‌دهی همراه اول، ایرانسل و رایتل بر اساس منطقه جغرافیایی

بگذار از همان اول یک باور غلط رایج را خراب کنم: «اپراتور برتر» وجود ندارد. هرکس به تو بگوید «همراه اول از همه بهتر است» یا «ایرانسل سرعتش از همه بالاتر است»، یا تجربه‌اش را به کل کشور تعمیم داده، یا یک تبلیغ را تکرار می‌کند. واقعیت میدانی این است که کیفیت آنتن‌دهی، نه فقط شهر به شهر، بلکه محله به محله و حتی طبقه به طبقه فرق می‌کند. یک ساختمان در شرق تهران ممکن است با همراه اول روی 4G پایدار بنشیند و همسایه دیواربه‌دیوارش با ایرانسل سرعت دانلود بهتری بگیرد.

این مقاله را نوشته‌ام تا به‌جای کلی‌گویی، چارچوبی به دستت بدهم که بر اساس محل سکونت، مسیر تردد روزانه و الگوی مصرف، خودت اپراتور درست را انتخاب کنی. اگر قرار است یک سیم‌کارت دائمی بخری یا پیش‌شماره‌ای را به اسم خودت کنی، این تصمیم را با حدس نگیر. داده‌ها و تجربه میدانی دارند داد می‌زنند که هر اپراتور یک نقطه قوت جغرافیایی دارد و یک نقطه ضعف.

چرا «بهترین اپراتور» یک سؤال اشتباه است

وقتی از من می‌پرسند «همراه اول بهتر است یا ایرانسل؟»، اولین چیزی که می‌پرسم این است: کجا زندگی می‌کنی، روزی چند ساعت در جاده‌ای، و بیشتر تماس می‌گیری یا دیتا مصرف می‌کنی؟ بدون این سه جواب، هر توصیه‌ای شبیه نسخه‌ای است که پزشک بدون معاینه می‌پیچد.

پوشش یک اپراتور به سه عامل وابسته است: تراکم BTSها (دکل‌های مخابراتی) در منطقه، نسل فناوری فعال روی آن دکل (2G/3G/4G/5G) و میزان بار شبکه در ساعات اوج. همراه اول با سابقه‌ای نزدیک به سه دهه، گسترده‌ترین شبکه BTS کشور را دارد و این موضوع در روستاها و جاده‌ها خودش را نشان می‌دهد. ایرانسل با تمرکز اولیه روی دیتا و کلان‌شهرها، در پوشش شهری و سرعت اینترنت موبایل سرمایه‌گذاری سنگین کرده. رایتل دیرتر وارد بازار شد، استراتژی‌اش روی شهرهای بزرگ متمرکز ماند و هنوز هم نقطه قوتش همان‌جاست.

انتخاب اپراتور بدون در نظر گرفتن جغرافیا، مثل خریدن کفش بدون اندازه پاست. ممکن است برند گران‌قیمتی باشد، اما برای تو اذیت‌کننده.

پوشش در کلان‌شهرها: تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز

در کلان‌شهرها، هر سه اپراتور اصلی پوشش قابل قبولی دارند، اما تفاوت‌ها در جزئیات است. در مرکز تهران و محورهای پرتراکم مثل ولیعصر، انقلاب و میرداماد، هر سه اپراتور 4G پایدار ارائه می‌دهند و در ساعات غیراوج، تفاوت سرعت محسوس نیست. اما ساعت ۸ شب جمعه که همه روی دیتا هستند، داستان فرق می‌کند.

ایرانسل در محله‌هایی که جمعیت جوان و مصرف دیتای بالا دارند معمولاً سرعت دانلود بهتری روی 4G+ و 5G می‌دهد؛ مخصوصاً در غرب تهران، اطراف میدان ونک و بخش‌های شمالی. در عوض، در برخی برج‌های بلند یا پارکینگ‌های زیرزمینی، افت سیگنالش بیشتر از همراه اول است. همراه اول در نفوذ داخل ساختمان (in-building coverage) و پایداری تماس صوتی معمولاً بهتر عمل می‌کند، چون فرکانس‌های پایین‌تر و دکل‌های بیشتری دارد.

رایتل در مرکز کلان‌شهرها، به‌خصوص تهران و مشهد، تجربه کاربری خوبی روی VoLTE و تماس‌های دیتایی ارائه می‌دهد و به‌خاطر تعداد مشترکین کمتر، در ساعات اوج گاهی سرعت دانلود قابل قبول‌تری می‌دهد. اما همین رایتل، در حاشیه شهرها و شهرک‌های اطراف مثل پرند، اندیشه یا گلبهار، به‌سرعت ضعیف می‌شود.

یک قاعده سرانگشتی برای کلان‌شهرها

• اگر بیشتر وقتت در ساختمان است و تماس صوتی برایت اولویت دارد: همراه اول.
• اگر مصرف دیتای سنگین داری و در محله‌های با پوشش 4G+/5G هستی: ایرانسل.
• اگر در مرکز شهر کار می‌کنی، VoLTE و کیفیت تماس دیتایی برایت مهم است و قیمت بسته بلندمدت اهمیت دارد: رایتل گزینه قابل بررسی است.

شهرهای کوچک، شهرستان‌ها و مراکز استان درجه دو

اینجاست که فاصله اپراتورها از هم باز می‌شود. در شهرهایی مثل بیرجند، یاسوج، ایلام، بجنورد یا شهرستان‌های متوسط استان‌ها، همراه اول معمولاً پوشش بدون افت دارد و 4G هم در بیشتر نقاط فعال است. ایرانسل در مراکز استان‌ها حضور قوی دارد اما در شهرستان‌های کوچک‌تر همان استان، گاهی فقط روی 3G می‌نشیند یا سرعت 4G به‌شدت پایین می‌آید.

رایتل در این لایه از شهرها معمولاً ضعیف‌ترین گزینه است. خیلی از شهرهای کوچک اصلاً پوشش رایتل ندارند یا فقط در مرکز شهر سیگنال می‌گیرند. اگر مسافر دائمی این مناطقی، یا خانواده‌ای در شهرستان داری و می‌خواهی با آن‌ها در ارتباط پایدار باشی، رایتل را به‌عنوان سیم‌کارت اصلی پیشنهاد نمی‌کنم.

روستاها و مناطق دورافتاده: قلمرو همراه اول

اینجا بحث تقریباً تمام شده است. اگر در روستا زندگی می‌کنی، یا والدینت روستانشین‌اند، یا برای کار به مناطق صعب‌العبور می‌روی، انتخاب منطقی همراه اول است. دلیلش هم ساده است: همراه اول طبق تعهد سراسری بودن، در طول دو دهه گذشته به روستاهایی رفته که برای اپراتورهای خصوصی توجیه اقتصادی نداشت.

ایرانسل در سال‌های اخیر پوشش روستایی‌اش را به‌طور قابل توجهی گسترش داده، به‌خصوص در روستاهای نزدیک به کلان‌شهرها و در مسیرهای پرتردد. اما هنوز نقشه پوششش به همراه اول نمی‌رسد. در روستاهای کوهستانی، مناطق کویری مرکز ایران، و روستاهای پراکنده سیستان و بلوچستان، در عمل فقط همراه اول کار می‌کند.

رایتل عملاً در روستاها حضور معناداری ندارد. اگر کسی به تو سیم‌کارت رایتل برای استفاده در روستا می‌فروشد، یا اطلاع ندارد یا دارد گمراهت می‌کند.

جاده‌ها و سفرهای بین‌شهری

برای کسی که زیاد در جاده است — راننده، فروشنده ویزیتور، مسافرت‌رو — کیفیت آنتن‌دهی در محورهای بین‌شهری حیاتی است. در آزادراه‌های اصلی مثل تهران-قم، تهران-ساوه، کرج-قزوین و قم-اصفهان، هر سه اپراتور تقریباً پوشش پیوسته دارند. اما به محض اینکه از محورهای درجه یک خارج شوی و وارد جاده‌های فرعی شوی، اختلاف خودش را نشان می‌دهد.

همراه اول در جاده‌های فرعی، گردنه‌ها و مسیرهای کوهستانی معمولاً پایدارتر است. ایرانسل در محورهای ترانزیتی اصلی، روی 4G سرعت خوبی می‌دهد ولی در جاده‌های کم‌ترافیک و مناطقی مثل جاده چالوس در بخش‌های کوهستانی یا محورهای جنوب کرمان، گاه قطع و وصل می‌شود. رایتل برای سفر بین‌شهری توصیه نمی‌شود؛ چون پوشش جاده‌ای آن محدود به اطراف کلان‌شهرها و آزادراه‌های اصلی است.

برای کسی که نان از جاده درمی‌آورد، یک سیم‌کارت همراه اول دائمی، بیمه است. ایرانسل را به‌عنوان خط دوم برای دیتا نگه می‌دارم.

مقایسه عملی سه اپراتور اصلی

برای اینکه تصمیم‌گیری راحت‌تر شود، جمع‌بندی تجربه میدانی و داده‌های منتشرشده را در یک جدول ساده آورده‌ام. این جدول مرجع مطلق نیست؛ تفاوت‌های منطقه‌ای می‌تواند نتیجه را عوض کند. اما به‌عنوان یک خط راهنما کار می‌کند.

نقش شاتل موبایل و سامانتل: MVNOهایی که خودشان شبکه ندارند

اینجا یک نکته مهم هست که خیلی‌ها نمی‌دانند و باعث می‌شود انتظار اشتباهی از این سیم‌کارت‌ها داشته باشند. شاتل موبایل و سامانتل، اپراتورهای مجازی (MVNO) هستند. یعنی خودشان دکل و BTS مستقل ندارند، بلکه روی زیرساخت اپراتورهای اصلی سوار می‌شوند.

• شاتل موبایل روی بستر شبکه ایرانسل کار می‌کند. این یعنی هرجا ایرانسل آنتن دارد، شاتل موبایل هم خواهد داشت. هرجا ایرانسل ضعیف است، شاتل هم همان نقطه ضعف را خواهد داشت. پس انتظار نداشته باش شاتل در روستایی که ایرانسل نمی‌گیرد، معجزه کند.
• سامانتل روی بستر همراه اول فعالیت می‌کند. منطقاً پوشش گسترده‌تری در شهرستان‌ها و روستاها دارد، اما باز هم وابسته به ظرفیت تخصیص‌یافته از سوی اپراتور میزبان است و در ساعات اوج ممکن است اولویت پایین‌تری بگیرد.

MVNOها مزیت اصلی‌شان قیمت و بسته‌های متفاوت است، نه پوشش بهتر. اگر هدفت پوشش بهتر است، برو سراغ اپراتور اصلی. اگر هدفت قیمت بهتر یا خدمات خاص مثل تماس رایگان با تلفن ثابت است (مثل مزیت شاتل موبایل)، MVNO منطقی است — اما با چشم باز.

ابزارهای رسمی بررسی پوشش هر اپراتور

قبل از اینکه برای سیم‌کارت پول بدهی، نقشه پوشش رسمی همان اپراتور را در محل خودت چک کن. هر سه اپراتور اصلی، نقشه پوشش آنلاین دارند:

• همراه اول: در سایت رسمی mci.ir، بخش نقشه پوشش، می‌توانی آدرس را وارد کنی و وضعیت 2G/3G/4G/5G آن نقطه را ببینی.
• ایرانسل: سایت irancell.ir بخش «پوشش شبکه»، نقشه تعاملی دارد که با کلیک روی نقطه دلخواه، فناوری فعال آنجا را نشان می‌دهد.
• رایتل: rightel.ir بخش پوشش، نقشه‌ای ساده‌تر اما کاربردی دارد که محدوده 4G و 3G را تفکیک می‌کند.

یک هشدار واقع‌بینانه: نقشه‌های رسمی همیشه خوش‌بینانه‌اند. آنچه روی نقشه «4G پرسرعت» است، در عمل ممکن است در ساعت ۹ شب جمعه به سرعت 3G سقوط کند. پس در کنار نقشه رسمی، حتماً از همسایه، همکار یا دوستی که در همان محله از همان اپراتور استفاده می‌کند بپرس. این یک خط تأیید دوم است که اشتباه گران‌قیمت را جلویت می‌گیرد.

اپلیکیشن‌های جانبی برای تست واقعی

اگر می‌خواهی دقیق‌تر بسنجی، اپلیکیشن‌هایی مثل Opensignal، nPerf و Speedtest کیفیت واقعی شبکه را در نقطه‌ای که هستی اندازه می‌گیرند. اگر چند روز هر کدام از این اپ‌ها را روی یک سیم‌کارت تست‌رایگان نگه داری، تصویر دقیق‌تری از سرعت، تأخیر و پایداری شبکه به دست می‌آوری تا روی آن سرمایه‌گذاری کنی.

الگوی مصرف خودت را قبل از اپراتور بشناس

قبل از اینکه بروی سراغ خرید پیش‌شماره یا سیم‌کارت دائمی، این چند سؤال را روی کاغذ جواب بده:

• روزانه چند ساعت در محل کار، چند ساعت در خانه و چند ساعت در جاده‌ای؟
• محل سکونت و محل کارت در نقشه پوشش کدام اپراتور وضع بهتری دارد؟
• مصرف اصلی‌ات تماس صوتی است یا دیتا؟ اگر دیتاست، استریم، بازی آنلاین یا کار با اپ‌های پیام‌رسان؟
• آیا به سفر داخل کشور، به‌خصوص روستا یا مناطق دورافتاده می‌روی؟
• سیم‌کارت برای استفاده شخصی است یا کار حرفه‌ای که در آن قطعی شبکه ضرر مالی می‌زند؟

پاسخ این سؤالات، تو را به یک یا دو گزینه می‌رساند. اگر هنوز مردد بودی، راهکار من ساده است: یک سیم‌کارت اعتباری از گزینه اول و یک سیم‌کارت اعتباری از گزینه دوم بخر، دو هفته همزمان استفاده کن، بعد تصمیم نهایی را برای دائمی شدن بگیر.

وقت انتخاب پیش‌شماره: کجا تصمیم را اجرایی کنیم

وقتی به این نتیجه رسیدی که مثلاً همراه اول برای محل سکونت و سبک زندگی‌ات منطقی‌ترین انتخاب است، نوبت گام بعدی است: انتخاب پیش‌شماره مناسب. پیش‌شماره‌های ۰۹۱۲ همراه اول از کد ۱ تا کد ۹ تقسیم می‌شوند و هرکدام رِنج قیمتی متفاوتی دارند. پیش‌شماره‌های ایرانسل ۰۹۳۰، ۰۹۳۳، ۰۹۳۵، ۰۹۳۶، ۰۹۳۷، ۰۹۳۸ و ۰۹۳۹ هرکدام تاریخچه و ارزش بازار خودشان را دارند. رایتل با ۰۹۲۰، ۰۹۲۱ و ۰۹۲۲ شناخته می‌شود.

پیش‌شماره فقط یک عدد نیست؛ نشانه‌ای از قدمت شماره، اعتبار اجتماعی و حتی ارزش سرمایه‌ای آن است. در بازار سیم‌کارت، اختلاف قیمت بین یک ۰۹۱۲ کد ۱ و یک ۰۹۱۲ کد ۹ می‌تواند ده‌ها برابر باشد، حتی اگر هر دو روی یک شبکه کار کنند.

جمع‌بندی

پوشش و کیفیت آنتن‌دهی، یک ویژگی واحد و کلی نیست که بشود گفت «همراه اول از همه بهتر است» یا «ایرانسل از همه سریع‌تر». واقعیت این است که هر اپراتور برای یک گروه از کاربران و یک نوع جغرافیا ساخته شده. همراه اول شاه‌نشین روستاها، جاده‌ها و شهرستان‌های کوچک است. ایرانسل سلطان دیتا و سرعت در کلان‌شهرها. رایتل گزینه‌ای متمرکز بر شهرهای بزرگ، با نقطه قوت در قیمت بسته‌های بلندمدت. شاتل موبایل و سامانتل هم تا حد زیادی پوشش میزبان خودشان را به ارث می‌برند؛ نه بیشتر، نه کمتر.

تصمیم درست، تصمیمی است که از داده شروع می‌شود نه از تبلیغ. نقشه پوشش رسمی را چک کن، از همسایه و همکار بپرس، اگر می‌توانی چند روز سیم‌کارت اعتباری تست کن، و بعد روی پیش‌شماره دائمی سرمایه‌گذاری کن. وقتی به این مرحله رسیدی، بازار آگهی‌های بوقتش بهترین جا برای مقایسه قیمت‌ها، پیش‌شماره‌ها و رِنج‌های مختلف هر سه اپراتور است. شماره‌ای که هم با جغرافیای زندگی‌ات سازگار باشد و هم با بودجه‌ات، شماره‌ای است که ارزش پولش را در بلندمدت پس می‌دهد.